Taalgebruik Voorweb

TAALGEBRUIK IN POLITIEK EN MEDIA: ONSCHULDIG?

  • Thursday 13/12 13:30-15:00
  • Locatie
    Theaterzaal Vooruit
  • Soort evenement
    Panelgesprek

Rutger Bregman (auteur en opiniemaker, drijvende kracht achter De Correspondent), Ish Ait Hamou (auteur en theatermaker), Yasmine Kherbache (Vlaams Parlementslid), Jean Paul Van Bendegem (emeritus professor logica aan de VUB) en Sarah Van Leuven (professor Communicatiewetenschappen aan de Ugent). Karel Verhoeven (hoofdredacteur De Standaard) is moderator van dienst.

Metaforen en beeldspraak helpen ons vaak om een complexe realiteit uit te leggen en bevattelijk te maken voor een groot publiek.

Maar wanneer politici, media en andere toonaangevende stemmen in het maatschappelijke debat bewust metaforen in hun discours opnemen, is dat niet altijd zo onschuldig. Denk maar aan een “tsunami van vluchtelingen” of ons land dat “overspoeld wordt door migranten”. Natuurlijk heeft dat een invloed op het beeld dat burgers hebben van de samenleving. Op hun angsten, op hun dromen, op hun gedrag.

Een gemeenschap of een individu ontmenselijken, begint bij taal. Niet over mensen praten, maar over “dossiers” is niet onschuldig. Het niet over een mens hebben die verongelukt is langs de kant van de weg, maar over een transmigrant, is niet onschuldig. Taalgebruik ìs niet onschuldig. Wanneer de Hongaarse premier Viktor Orbán het heeft over zijn land dat door vluchtelingen wordt “belegerd”, dan criminaliseert hij in één adem een groep mensen die op de vlucht zijn voor oorlogsgeweld.  

Ja, gutmenschen worden vaak verweten te gemakkelijk de link te leggen met de jaren ‘30 en onze pijnlijke geschiedenis. Maar de complete ontsporing van geweld in een samenleving gebeurt nooit van de ene dag op de andere. In het verleden niet, in de toekomst niet. Een maatschappij en individuen radicaliseren - ten opzichte van andere gemeenschappen en elkaar -  langzaam en stapsgewijs. En taalgebruik en metaforen spelen daar een niet zo onschuldige rol in. Want als je iets benoemt, liefst zo beeldrijk mogelijk, bestaat het echt. Metaforen sturen op die manier onze gedachten en ons gedrag.

En dat inzicht hoeven we niet huilend op het hoopje slechtnieuwsshow te vegen. Want het schept ook mogelijkheden. Als we weten dat we de publieke opinie kunnen sturen met beeldrijk taalgebruik in negatieve zin (angst, wantrouwen …), dan kunnen we krachtige metaforen ook gebruiken om grote maatschappelijke uitdagingen als de klimaatopwarming aan te pakken. Kunnen we de klimaatopwarming - een begrip dat misschien veel te positief klinkt - vergelijken met een ziekte die te bestrijden is? Om emotie op te wekken bij burgers, opinie- en beleidsmakers, hen de ernst en urgentie van het probleem te tonen, maar ook helderder te maken zodat krachtig handelen makkelijker wordt?

Een panelgesprek over  hoe metaforen ons denken bepalen en ons gedrag sturen. En over het niet zo onschuldige gebruik van beeldspraak in media en politiek.


© beeld: Fatinha Ramos