Tori

DOOR EEN WITTE BRIL

  • Friday 14/12 16:00-17:30
  • Locatie
    Foyer Theaterzaal Vooruit
  • Soort evenement
    Panelgesprek

Raf Njotea (copywriter en scenarioschrijver), Miriyam Aouragh (doctor in de Antropologie Universiteit van Amsterdam), Olivia Rutazibwa (doctor in de Politieke Wetenschappen aan de Universiteit van Portsmouth) en Joachim Ben Yakoub (Onderzoeker aan de Universiteit van Gent en docent aan Sint Lucas School of Art Antwerpen). Ciska Hoet (directeur Rosa vzw) modereert.

“Vierhonderd jaar kolonialisme, dat doe je niet ongestraft.” Aan het woord is emeritus hoogleraar gender en etniciteit Gloria Wekker (die zich helaas moet verontschuldigen voor dit panelgesprek). In haar jongste boek Witte Onschuld – Paradoxen van Kolonialisme en Ras beschrijft ze hoe de koloniale geschiedenis, houding en denken op verschillende manieren doorwerkt in onze samenleving anno 2018. Ze duidt onder andere hoe gemakkelijk West-Europeanen bijvoorbeeld nog altijd de rol op zich nemen als ontwikkelingswerker (vanuit een superieur denkkader). “Als individu krijg je nog steeds de houding mee die ons is overgeleverd uit de koloniale tijd, toen we moesten rechtvaardigen waarom we andere mensen aan ons onderwierpen en we ze dus zogenaamd vooruithielpen. (…) De boodschap komt uit alle hoeken en gaten, via de televisie, in wat we lezen, direct en indirect, en die luidt: ik ben wit, dus ik ben superieur.”

Hoe kleurt wit zijn het denken? Ook documentairemaker Sunny Bergman ging op zoek naar antwoorden en werkte met hart en ziel aan Wit is ook een kleur. De docu - die vorig  jaar nog te zien was op het Festival van de Gelijkheid - liet Nederland niet onberoerd en werd zowel op gejubel als op felle kritiek onthaald. De kritiek kwam veelal van verontwaardigde witte mensen, die de docu ongemakkelijk verteerbaar vonden (tegelijk kreeg ze ook tegenwind van antiracisten). De film is dan ook niet mals voor welgestelde witte mensen die zich graag kleurenblind noemen, maar wel de westerse cultuur - gestoeld op ‘neutrale, wetenschappelijke, verlichtende’ waarden impliciet als een voorbeeld voor de rest van de wereld beschouwen. Maar blindheid voor die morele en culturele superioriteit staat een brede blik op een kleurrijke samenleving in de weg. Sinds ze mensen wees op die witte bril, kwam Sunny overal verontwaardigde witte mensen tegen. Ze ging de kwaadheid niet uit de weg en ging het gesprek aan. Omdat ze het verband zag tussen de kwaadheid en het zelfbeeld van deze mensen. “Gevoelens van superioriteit passen niet in ons zelfbeeld. Dat we genieten van witte privileges en gekleurde mensen oneerlijk behandelen, op hen neerkijken of beledigen evenmin”, aldus Bergman. “Met iets waarvan we menen dat het niet bestaat, willen we niet geconfronteerd worden. De morele en culturele verhevenheid die veel witte mensen met zich meedragen is uiteindelijk een handicap.” Gloria Wekker verklaart de ontzettende kwaadheid van witte mensen als volgt: “Ik denk dat ze diep in hun hart wel weten dat de witte onschuld niet bestaat. Wat op het spel staat, is dat gekoesterde, zelfflatterende zelfbeeld. Dát wordt bevraagd, in twijfel getrokken en dat roept woede op.”

Want de witte bril ìs niet neutraal. Onze wereldgeschiedenis is geschreven vanuit een Westers, wit - en mannelijk - perspectief. In het onderwijs wordt onze koloniale geschiedenis compleet onderbelicht. In het overgrote deel van de films, kinderboeken, prenten, literatuur … zijn slimme helden wit. Dan heeft dat niet alleen een invloed op hoe we zelf naar onze samenleving kijken, maar ook hoe onze kinderen naar hun wereld kijken. “Het gros van de kinderboekenauteurs is wit en schrijft vermoedelijk vanuit de eigen belevingswereld.” zegt kinderboekenrecensent Bas Maliepaard. Dat ondervond ook schrijver en tekenaar Brian Elstak toen hij zijn kinderen wilde voorlezen. “Ik zag heel weinig voor kinderen met kleur. Toen dacht ik: dan geef ik ze zelf wel de hoofdrol.” Van zijn eerste boek Tori (‘Verhalen’ in het Surinaams) werden ondertussen 5000 exemplaren verkocht. “Eindelijk een kinderboek voor alle kinderen” gaf de uitgever fijntjes mee. De opvolger Trobi ligt vandaag in de rekken.  

Ja, witte mensen kijken met een witte bril naar de werkelijkheid. Alleen komt het bij witte mensen blijkbaar hard aan dat anderen hen er luidop op wijzen dat die witte bril niet neutraal is.



© beeld Tori - Brian Elstak